د امریکا بهرنیو اړیکو شورا مرکز کې د افغانستان ملي امنیت سلاکار ډاکټر حمدالله محب وینا

مننه. بسم الله الرحمن الرحیم. د بهرنیو اړیکو شورا ته په بیاځلي راتګ ډېر خوشاله یم. زه فکر کوم چې لږ باید پدې اړه معلومات درکوم چې موږ چېرته یو، په ځانګړې توګه د سولې په برخه کې، او له دې ځایه چېرته ځو، او زموږ په فکر ښه لاره کومه یوه ده، او وروسته له هغه به ستاسو هرې پوښتنې ته ځواب درکړم.

موږ د ټاکنو په اړه بحث وکړ او زه پوهېږم چې د ټاکنو په اړه ډېرې پوښتنې شته. موږ تېره ورځ په اسیا ټولنه کې پرې راغلی دی. زه خوشاله کېږم چې ستاسو پوښتنې ځواب کړم، خو فکر کوم چې لومړی باید پدې پیل وکړم چې د سولې مسلې اړوند له دې ځایه وروسته څه وکړو، او مونږ فکر کوو چې، که څه هم مذاکرات د سولې یو مهم اړخ دی خو دا ټول هغه څه نه دي چې مونږ اړتیا ورته لرو. په سوله کې دری خبرې مهمې دي  که موږ غواړو په افغانستان کې تاوتریخوالی پای ته ورسیږي او داسې ثبات را منځ ته شي چې زمونږ او تاسو ګډې پانګونې ته ګټور تمام شي.

لومړی باید یوه مذاکراتي ستراتیژي را منځ ته شي او پر دې بحث وشي چې له سولې وروسته به تعامل څه ډول وي او څه به کوو. په تیرو نهو میاشتو کې د ډیری بحثونو د پام وړ لومړۍ برخه دا وه چې په افغانستان کې د امریکا او ناټو ښکیلتیا او راتلونکی به څه ډول وي. نو د سولې د مذاکراتو د دې مذاکراتي ستراتیژۍ لومړۍ برخه به د امریکا پاتې کیدلو اړوند وي او دا چې که امریکايي ځواکونه له افغانستان څخه وځي مونږ به د ترهګرۍ ضد مبارزې په برخه کې څه کوو، او څه به پاتې کیږي او مونږ به د افغانستان او افغان امنیتي ځواکونو سره پوځي مشارکت څه ډول تامینوو.

له لومړۍ برخې چې راتېر شو، بیا طالبان دي، له هغو طالبانو سره به مذاکرات کېږي چې د سولې په لټه کې دي، افغانان دي او لېواله ده چې له افغان ټولنې سره یوځای شي، سیاسي ژوند ته بېرته راوګرځي سیاسي ګیلې ولري. له دغسې طالبانو سره به موږ د هغوی د اسیرانو، د هغوی پر مشرانو د بندیزونو، او د افغانستان په حکومت او ټولنو کې د دوی د سیاسي شمولیت، او دا چې د دوی لیکو او صفونو سره به څه کېږي، موږ څنګه کولای شو دوی د امنیتي لیدلوري او اقتصاي لیدلوري څخه راادغام کړو، خبرې کولای شو، او بالاخره دا چې د دوی بهرني دوستان، هغه ترهګر چې له دوی سره په افغانستان کې په جګړه کې مرسته کوي، څه به پرې کېږي.

دریم ټکی د پاکستان او هغو تضمینونو په تړاو دی چې افغان ټولنه یې غواړي – او زه ګمان کوم چې امریکا يې هم له پاکستانه غواړي – او هغه دا چې پاکستان باید د افغانستان د دولت او طالبانو سره په لاسلېک کېدونکې هر ډول هوکړه کې لاسوهنه ونه کړي او باید رعایت يې کړي او احترام ورته ولري. او وروسته له هغه موږ ګاونډيان او اسلامي هېوادونه راښکېل کړو او د سولې د مفهوم او مانا په هکله دلته یوه اجماع رامنځته کړو. او که داسې هېوادونه وي – او شته – چې به افغانستان کې تالي څټي لري او په افغانستان کې خپله جګړه د دوی له لارې پر مخ بیایي، هغوی سره هم باید خبره سپینه کړو او په افغانستان کې د سولې په تړاو د دوی اجماع ترلاسه کړو.

ووروستۍ مسله زموږ د همکارانو ده چې زموږ سره يې په تېرو ۲۰ کلونو کې د پرمختګ په برخه کې شریک پاتې شوې دي، او دوی دې له سولې وروسته افغانستان سره هم خپل مشارکت جاري وساتي او وګورو چې د اقتصادي بیایوځای کېدنې لپاره د طالبانو په ګډون، دوی د سولې په تړاو څخه تضمینونه ورکولای شي.

د سولې په دریو مهمو خبرو کې دویمه خبره دا ده، او هغه دا چې خپل بنسټونه پياوړي کړو، يو شی چې په تېرو نهو مياشتو کې په دوحه کې د طالبانو او امريکا ترمنځ په خبرو کې زښته ډېر جوت و، هغه دا دی، چې عامو افغانانو دا درک کړله، چې اساسي قانون څه مانا او جمهوريت د دوی لپاره څه شی دی. تر دې مخکې اساسي قانون يوازې د کاغذ يوه پاڼه وه. هيچا اساسي قانون جدي او ډېر مهم نه نېولو، خو شته و او موږ ته ډالۍ شوی وو او يو دم د جمهوريت په تړاو بحثونه ډېر ډېر ګرم شول. خلکو وغوښتل، چې خپل جمهوريت خوندي وساتي او د دا بحثونو يو عنصر وګرځېده او د لويې جرګې ـ چې په افغانستان تر ټولو مهمو پريکړه نېولو پروسو ادرس دی -  په ګډون د حکومت له لوري د ترسره شوو بېلابېلو بهيرونو کې د جمهوريت ساتنه یوه اصلي موضوع وګرځېده.

نو موږ د موږ د خپل جمهوریت او نظام او بنسټونو د پیاوړتیا سره کولای شو خپله حکومتولي لاښه او خپل امنیت لاسم کړو. د امفعانستان ملي امنیتي ځواکونه د امریکا او ناټو شرکاوو په سخاوتنمندانه ملاتړ په تېرو شپږو میاشتو کې د هر فعالیت سرلاري دي.

موږ دا یو څو ورځې وړاندې ټاکنې وکړې چې د طالبانو له جدي ګواښ سره مخ وې. طالبانو د ټاکنو پر وړاندې د جګړې اعلان کړی و. دوی ویلي و چې هر هغه کس به وژني چې په ټاکنو کې ګډون کويو او دوی به د رایې اچولو پر مرکزونو بریدونه کوي، خو د افغانستان ملي امنیتي او دفاعي ځواکونو وکولای شوای چې نږدې تول افغانستان او د رایې اچونې ټول مرکزونه خوندي او وساتي. مرګ ژوبله شته وه، خو مرګ ژوبله افغان امنیتي ځواکونو ته وراوښتې وه. هېڅ ملکي ته ضرر ونه رسېد، او دا پخپل ذات کې یوه د تر ټولو سترو لاسته راوړنو څخه ده.  

او زه فکر کوم چې زه باید ستاسو ټولو څخه مننه وکړم چې زموږ سره مو د داسې یوه امنیتي ځواک په جوړولو کې مرسته وکړه چې کولای شي له دا ډول سترو پېښو حفاظت وکړي. په هغه ورځ زموږ ۷۰ زره پوځ فعال و او د دوی ټولو مدیریت د افغانانو په لاس کې و. په تېر کې، دا ډول کړنې د غوڅ ملاتړ د قومندې او کنټرول د قومندانانو د مرستې څخه پرته ممکنې نه وي، خو په دې ټاکنو کې هر څه د افغانانو په لاس کې وو او همغږي شوي وو. د همغږۍ څو پټې (لايې) رامنځ ته شوې وې. نو موږ کولای شو اساسي خدمات لاښه کړو. موږ اړتیا لرو خپل امنیتي ځواکونه پیاوړي کړو تر څو زموږ خلکو ته ښه امنیت راوستلای شي. او البته، د ټول افغانستان سیاسي شمولیت.

یوه تر ټولو سترو ګیلو دا ده چې ټول افغانان په حکومت کې شامل نه دی، او هغوی چې نور بدیلونه لرلي، بیا پخپله سیمه کې له طالبانو سره یوځای کېږي. او دلته ده چط د سولې په تړاو دریمه مهمه خبره د ځايي ګیلو رابرسېره کول او هغوی ته رسیدګي دي. موږ ټولې ولسوالۍ ګانې تشخیص کړې دي چې په کومه کې ګواښ لوړ او یا منځنۍ کچې کې دی او د هرې ولسوالۍ د ناامنۍ او بې ثباتۍ لاملونو ته مو کتنه کړې ده.

تاسو پوهېږئ، لومړی په زړه پورې شی مو چې وموند هغه په یو ولسوالۍ کې روان اقتصادي فعالیت و. هغه ولسوالۍ امنې وي چې اقتصادي شی پکې نه و. نو هغه ولسوالۍ چې ناامنه وې، یا پر سرحدونو پرتې وې چې ګمرکي عاید يې درلود یا یې کانونه لرل چې راوېستلو ته يې درولده یا آن ځینې هغه ولسوالۍ ګانې وې چې کرنیزه وده يې ښه وه او د تریاکو د کرلو لپاره کارول کېدې. بناءً، حتماً یو اقتصادي تړاو به پکې وو.

خو دویمه برخه بیا هغه خلک دي چې په تېرو شلو کلونو کې ګیله من شوي، یا د حکومت لخوا سترګې پرې پټې شوې دي، اداري فساد موجود و یا د قانون حاکمیت نه شته وو، یا د حکومت له خدماتو ناهیلي شوي دي، یا يې د دولت پلوه کوم چا یا یوه ځايي قومندان سره دښمني او کینه لرلې ده چې په هغو ولسوالیو کې به يې جرمونه ترسره او ظلمونه کول. نو موږ هرې یوې ولسوالۍ ته نظر کوو او هڅه کوو چې د هرې ولسوالۍ خپلې مسلې وړاندې له دې ورحل کړو چې له طالبانو سره مذاکراتو ته ننوځو.

آن کله چې مذاکراتو جریان درلود، هر څوک دې پایلې ته رسېدلي وو چې دا مذاکرات په هېواد کې تاوتریخوالي ته د پای ټکي نه اېږدي. او که دا چاره زموږ په هېواد کې تاوتریخوالی نه ختموي، نو د افغانانو لپاره دا بیا سوله نه ده.

هغه لامل چې موږ غواړو طالبانو ته په حکومتولۍ کې ځای ورکوو دا دی چې موږ غواړو دوی زموږ د ولس پر وړاندې تاوتریخوالي ته د پای ټکی کېږدي. که دوی دغه کار نشي کولای – تاسو پوهېږئ، موږ خو د دوی د ډېرې عالې ایډیالوژۍ او رژیم پلویان نه یو او موږ- نه د دوی په عظیم رژیم پسې چې دوی یو وخت درلود خپه یو. دا خبره نه ده – خبره دا ده چې تاوتریخوالی پای ته ورسېږي. او که دا کار تاوتریخوالی پای ته نه رسوي، نو دا بیا سوله نه ده. په ځینو دغو ولسوالیو کې ګیلې موجودې دي چې دا بیا د طالبانو له ایډیالوژۍ سره هېڅ ارتباط نه لري. دوی ځايي خلک دی، او موږ باید دوی ته په جلا جلا توګه رسیدګي وکړو.

نو موږ باید سولې لپاره پر یوه سمه لاره فکر وکولای شو، موږ باید ټولو دغو بېلابېلو برخو ته پام وکړو چې د سولې د پېچلې پروسې عناصر تشکیلوي. دا پروسه چې افغانان يې رهبري کوي او نړیوال شرکاء یې ملاتړ کوي، کولای شي د افغانستان خلکو ته د اړتیا وړ ثبات رامنځ ته کړي.

او وړاندې له  دې چې خپلې خبرې پای ته ورسوم، غواړم خپلې هغه خبرې بېرته تکرار کړم چې د ملګرو ملتونو په عمومي ناسته کې مې کړې  وې. د نن ورځ افغانستان چې شل کاله وړاندې ستاسو په مرسته او ستاسو په ملاتړ سفر پیل کړ او له ایرو څخه بېرته راپورته شو، یو متفاوت ځای او متفاوت هېواد دی، خلک او انساني ظرفیت یې زیات لوړ شوی دی – یو وخت په دې هېواد کې تلفون هېڅ وجود نه درلود، مونږ به ګاونډ‌یو هېوادونو ته خارج ته د یوې اړیکې لپاره تللو، مونږ برېښنا نه درلوده، مونږ سړکونه نه درولودل او مونږ زېربنا نه درلوده. مونږ هېڅ ډول روغتیايي مراکز نه درلودل، حکومتولي مو نه لرله او تاسیسات مو ټول له منځه تللي وو.

مونږ نن ټولو دغو خدمانو ته لاس رسی لرو او که کله برېښنا راباندې قطع کېږي او د یوه ساعت لپاره ځي، نو خلک لاریونونه کوي (خندا ) دا نوی افغانستان دی، خو دا داسې یو هېواد هم دی چې خلک په کې له ازادیو سره ژوند کوي او یو له بل سره اړیکه لري او له داسې نړۍ سره وصل دي چې نور نه غواړي په هغه پخواني استبداد کې ژوند وکړي چې یو وخت ګوښه شوی هېواد و او شل کاله مخکې په کې جګړه وه، دا اوس یو متفاوت ځای دی.

تاسو زمونږ په بنسټونو باندې پانګونه کړې ده، مونږ د ټاکنو ترسره کولو وړتیا لرو او زمونږ امنیتي ځواکونه دا کار ستاسو د پانګونې له امله کولای شي، نه یوازې مالي پانګونه، بلکې ستاسو وینه هم دلته قرباني شوې ده. امریکا له افغانانو وروسته په دې هېواد کې زیاته قرباني ورکړې ده او له ۲۴۰۰ ډېر امریکایانو تر ننه پورې خپل ځانونه له لاسه ورکړي دي. مونږ ستاسو له ملاتړه منندوی یوو او مونږ غواړو  دا ملاتړ ادامه  ولري. پر ډموکراسۍ زمونږ مفکوره یا باور ټینګ دی. مونږ غواړو چې خپل شته وساتو او همدغې لاسته راوړنې نورې هم زیاتې کړو تر څو یو خوندي افغانستان، یوه خوندي سیمه او د افغانستان او امریکا ترمنځ یو قوي مشارکت رامنځته کړو.

مننه